Main content

annelieke joosten

Noa’s overlijden – de dood als oplossing?

Annelieke is 23 jaar en woont in Rotterdam. Elke twee weken schrijft ze een blog waarin ze iets deelt over haar eigen ervaring met psychische kwetsbaarheden.

Het is jullie vast niet ontgaan: het overlijden van Noa Pothoven, het 17 jarige meisje met ernstige psychische klachten. Als jonge puber is zij seksueel misbruikt en ze leed hierna aan PTSS, depressie en anorexia. Ze is op heel veel verschillende plekken geweest voor therapie, maar niets hielp. Op haar 16e is ze bij de Levenseindekliniek geweest, maar haar aanvraag werd niet ingewilligd.
Ze heeft een boek geschreven en is in het nieuws gekomen hiermee. Vervolgens is ze op Instagram haar ervaringen en gevoelens gaan delen. Wel vaak met een hoopvolle ondertoon. Het hielp mensen met vergelijkbare problemen: ze vertelde in een interview dat ze onwijs veel reacties heeft gekregen. Begin juni kondigde zij, voor buitenstaanders erg onverwacht, aan dat ze niet meer door wilde met leven; ze zou stoppen met eten en drinken. Dat heeft ze gedaan en een paar dagen later is zij overleden.

Ik ben bang geworden van het nieuws van Noa’s overlijden

Er zijn verschillende factoren in de berichtgeving die mij angstig maken voor de gevolgen hiervan. Ik vind het verschrikkelijk verdrietig dat Noa op deze manier haar tijd op aarde heeft moeten doorbrengen. Laat ik vooropstellen dat ik er niet bij ben geweest, Noa nooit heb ontmoet en haar hele traject niet ken. Maar juist daarom maakt dit mij bang. Deze blog is een reactie op de publiciteit eromheen.

Hoe in de media hierover wordt geschreven, is in mijn ogen heel schadelijk. Er wordt geschreven dat haar psychiater haar heeft bijgestaan, dat ze zo dapper en moedig was. Vooral: dat ze nu rust heeft, dat het beter is zo. Zij is dus bijgestaan door haar omgeving in haar keuze, ook door haar psychiater. Ik lees van alle kanten dat er zo lovend wordt gedaan over Noa. Hoe sterk zij was, hoe goed ze kon schrijven, wat een inspiratiebron zij was. Het ging vreselijk slecht met haar en ze probeerde alsnog motiverend te zijn, een rolmodel. Dat was ze ook voor mensen in een vergelijkbare situatie. Haar dood is daarom extra wrang.

Wat voor signaal geeft dit af, vanuit Noa als rolmodel maar ook vanuit haar behandelaar?

Als rolmodel omdat je mensen bij je trekt, mensen hoop geeft. Mensen die met dezelfde problematiek kampen en wanhopig zijn. Ik lees dat er zoveel mensen steun hadden aan haar op social media en haar boek. Mensen die zich vastklampten aan haar: zij kan het, zij gaat door. Dan moet ik ook en dan kan ik dat ook! En dan ineens is dit rolmodel die jou hoop gaf zelf het vertrouwen kwijt en kiest ervoor om te sterven.

Zegt zij hiermee dat de dood een oplossing is? Waarom zouden haar volgers dan nog door willen gaan?

Dan hebben we nog het feit dat haar psychiater, nota bene iemand die psychisch zieke mensen begeleidt om beter te worden, haar bijstaat in haar keuze. Dat dit zo wordt geschreven vind ik misschien nog wel schadelijker. Begrijp me niet verkeerd, Noa heeft steun gehad aan deze persoon en dat is voor haar en fijn geweest. Voor de duidelijkheid: het gaat hierbij om dat er wordt geschreven over haar psychiater en de steun die deze persoon Noa heeft geboden.

Er wordt geschreven hoe sterk zij was, mensen bewonderden haar. Zelfs Tweede Kamerlid Lisa Westerveld brengt haar bewondering naar buiten. Er wordt gezegd dat Noa eindelijk rust heeft nu zij niet meer leeft. Het is goed zo. Ze schrijft in een post op haar Instagram-pagina, die inmiddels uit de lucht is: “Na veel gesprekken en beoordelingen is er besloten dat ik word losgelaten omdat mijn lijden ondraaglijk is. Het is op.

De dood zien als een laatste rustplaats voor iemand die psychisch lijdt vind ik heel verkeerd. Ja, deze uitspraak kwetst waarschijnlijk een hoop mensen. Maar ik vind het belangrijk om dit uit te spreken omdat er zo ontzettend veel jonge mensen zijn die weg willen van hun psychisch lijden.

Uitspraken zoals deze verheerlijken op een bepaalde manier de dood als oplossing. Door te zeggen dat het goed is zo, geef je het idee af dat dood door eigen toedoen een legitieme optie is

Na te hebben gelezen wat Noa in haar korte leven allemaal heeft doorstaan en vooral hoe keer op keer haar enige hoop op vooruitgang faalde, kan ik me voorstellen dat er op een gegeven moment geen hoop meer is bij haar. Maar er wordt een grote vergissing gemaakt in mijn ogen. De dood is geen oplossing. De dood is het einde. Het einde dat er toch al wel aan zat te komen vroeg of laat. Er is niets.

Het onderscheid tussen dood willen en niet meer willen lijden moét, zeker na dit nieuws, benadrukt worden

Mensen die psychisch lijden willen vaak niet dood, maar willen dit leven, zoals het nu is en zoals het is geweest, niet meer. Juist omdat zij niets anders hebben gekend dan het depressieve perspectief, kunnen zij zich niets anders indenken. Geen ander, gelukkig leven. Dát is de ziekte en dat is het rotte eraan. Als het perspectief van de mens ziek is dan kan de mens geen ander perspectief meer aannemen. Niet zonder psychische hulp.

Waarom vind ik deze zaken zo kwalijk?

Het deed mij denken aan het ‘Werther-effect’. In de journalistiek zijn bepaalde richtlijnen over wat wel en niet gepubliceerd kan worden. Het Werther-effect houdt in dat er na publicatie over zelfmoord meer gevallen van zelfmoord zullen voorkomen. Met name als er sprake is van verheerlijking en een gedetailleerde beschrijving ervan.
Er wordt geschreven dat Noa zelf is gestopt met eten en drinken en dat ze binnen enkele dagen dood was. Nu is de technische term voor Noa’s overlijden niet zelfmoord maar versterving, maar toch geeft het een beschrijving weer van hoe zij zelf heeft gehandeld en waardoor ze is overleden.

De verantwoordelijkheid om de dood niet als enige overgebleven optie te zien, ligt bij de zorg

Maar ook de media heeft hierin een belangrijke rol. Je kan je niet verschuilen achter journalistieke vrijheid als het mensenlevens in gevaar brengt. Ik las dat er nog zo’n 250 andere mensen zoals Noa in de zorg zitten. Wat moet er dan gebeuren met hen?

Als Noa een rolmodel is, is voor haar lotgenoten de dood dan ook de enige uitweg? Zijn zij nog te redden?


Annelieke Joosten

Ook van Annelieke

Reacties:

  1. Je blog kwam op mijn FB tijdlijn voorbij via Socialrun. (gek genoeg ben ik niet bekend met deze site) Mag ik zeggen hoe goed verwoord en onderbouwd ik dit stuk vind. Hoe integer je schrijft, duidelijk je mening geeft en nergens echt met de vinger wijst behalve naar de media misschien. Ik ben het in alles met je eens. Dank voor het belichten van deze kant die te weinig gehoord wordt naar mijn mening.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *